23/09/2015 - 18:55

Liệu căng thẳng có được giải quyết ?

TTH - Trong bối cảnh căng thẳng ngày càng gia tăng giữa 2 cường quốc kinh tế - chính trị hàng đầu thế giới, những ngày này, Chủ tịch Tập Cận Bình đang có chuyến công du cấp nhà nước đầu tiên đến Mỹ trên cương vị nhà lãnh đạo của Trung Quốc, kéo dài từ 22-28/9. Tuy nhiên, những đám mây đen vẫn đang treo lơ lửng trước cuộc gặp của Chủ tịch Tập Cận Bình với Tổng thống Obama vào ngày 25/9 tới đây...

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trong cuộc gặp với Tổng thôngs Mỹ Obama tại Bắc Kinh ngày 12/11/2014. Ảnh: AFP

Ông Tập Cận Bình là nhà lãnh đạo thứ 4 liên tiếp của Trung Quốc đến thăm Washington – sau chuyến thăm của các nhà lãnh đạo Đặng Tiểu Bình năm 1979, Giang Trạch Dân năm 1993 và Hồ Cẩm Đào vào năm 2006.

Dù vậy, theo đánh giá chung, không khí chuyến công du Mỹ của ông Tập Cận Bình lần này không thật sự lạc quan, khiến giới quan sát dự đoán về viễn cảnh những căng thẳng có thể xuất hiện trước áp lực từ nhiều phía.
Những điểm “nóng” trước hội đàm
Sự thay đổi theo chiều hướng xấu đi trong quan hệ Mỹ-Trung có vẻ bất ngờ, nhưng thực chất, nguyên nhân căng thẳng hiện nay là một sự tích lũy dần các vấn đề từ lâu giữa 2 nước.
Theo AP, 2 điểm “nóng” hàng đầu ảnh hướng lớn đến mối quan hệ Mỹ-Trung gần đây và nằm trong chương trình nghị sự sắp tới của nhà lãnh đạo 2 nước chính là vấn đề an ninh mạng và những căng thẳng trên Biển Đông. Đây không phải là vấn đề mới, nhưng đều là những chủ đề đã “mưng mủ” từ rất lâu đến mức đạt đến “khủng hoảng”.
An ninh mạng luôn là 1 điểm nhấn quan trọng trong suốt nhiệm kỳ thứ 2 của Tổng thống Obama. Ngoài việc tập trung củng cố hệ thống phòng thủ không gian mạng công cộng, ông Obama đã nhiều lần nhấn mạnh đến tổn thất cho các doanh nghiệp Mỹ bởi các cuộc tấn công mạng và gián điệp không gian mạng – lĩnh vực mà Trung Quốc đang là kẻ tình nghi đáng chú ý.
Các cuộc tranh luận về cách đối phó với hoạt động gián điệp không gian mạng từ Trung Quốc đã diễn ra ít nhất là từ năm 2011, với những nỗ lực đưa Trung Quốc vào những “luật lệ” xác định giới hạn cho các hoạt động mạng được chấp nhận. Tuy nhiên, những nỗ lực ngoại giao đã không thành công.
Tổng thống Obama đã lên kế hoạch giải quyết những vấn đề này trong một “hội nghị thượng đỉnh” của mình và Chủ tịch Tập hồi tháng 6/2013, nhưng không đạt được kết quả khả quan. Sau đó, vào năm 2014, Trung Quốc rút khỏi cuộc đàm phán về an ninh mạng Mỹ-Trung sau khi Bộ Tư pháp Mỹ truy tố 5 cán bộ quân sự của Trung Quốc về tội làm gián điệp không gian mạng.
Sau 3 năm, hai bên vẫn đang cố gắng để có được điểm thống nhất chung trong vấn đề an ninh mạng - và trong khi chờ đợi, vấn đề này vẫn là một nút thắt trong mối quan hệ 2 nước.
Tương tự, vấn đề Biển Đông không hề mới, nhưng đã dần dần trở thành một điểm “nóng” căng thẳng của Mỹ-Trung, theo nhận định của CNN trong một bài viết vừa đăng tải sáng 23/9.
Mỹ lần đầu tiên công khai bày tỏ mối quan tâm này vào năm 2010, trong một bài phát biểu được đưa ra bởi Ngoại trưởng Mỹ lúc đó - bà Hillary Clinton sau Diễn đàn Khu vực ASEAN tại Hà Nội, Việt Nam.
Đến nay, những tranh chấp trên Biển Đông vẫn tiếp tục thu hút sự quan tâm của Mỹ. Trong một phiên điều trần tuần trước, Thượng nghị sĩ John McCain - Chủ tịch Ủy ban Quân vụ Thượng viện Mỹ nói rằng, “Trung Quốc đang từng bước và đơn phương thay đổi hiện trạng trên Biển Đông thông qua ép buộc, đe dọa, thậm chí là vũ lực”, với “mục tiêu rõ ràng là khẳng định chủ quyền trên Biển Đông”.Và khi ngoại giao không gặt hái được kết quả, chính quyền Obama phải chịu áp lực ngày càng tăng trong việc có hành động mạnh mẽ.
Với chuyến thăm của Chủ tịch Tập, cả hai chủ đề trên đều được coi là vấn đề quan trọng cần bàn thảo. Tuy nhiên, hãng tin Washington Post dẫn lời các chuyên gia phân tích dự đoán rằng, rất ít tiến bộ có thể đạt được và sẽ không có chính sách “đột phá” từ chuyến đi.
Ngoài ra, hai nhà lãnh đạo cũng sẽ họp bàn về vấn đề hợp tác kinh tế giữa 2 nước khi Mỹ và Trung Quốc vốn có quan hệ hợp tác kinh tế thương mại sâu sắc, với kim ngạch thương mại song phương gần 600 tỷ USD/năm. Các vấn đề về biến đổi khí hậu, tình hình Triều Tiên... dự kiến cũng sẽ được thảo luận trong cuộc gặp sắp tới của Chủ tịch Tập và Tổng thống Obama.
“Nhiệm vụ” chuyến thăm của Chủ tịch Tập
Những vấn đề trên vẫn là điểm nóng sau nhiều năm nỗ lực thất bại có nghĩa rằng, chuyến thăm của Chủ tịch Tập lần này đến Mỹ có khả năng vẫn nhằm tiếp tục mục đích đó. Tuy nhiên, trước khi Bắc Kinh và Washington thực sự có thể giải quyết những vấn đề này, họ cần phải tìm ra một cách đối thoại hiệu quả. Đó là công việc thực sự cần được giải quyết trong chuyến thăm của Chủ tịch Tập Cận Bình. Theo BBC, thay vì tìm kiếm bước đột phá lớn, 2 nước cần hướng tới một số bước đi nhỏ nhưng quan trọng hơn. Vẫn còn quá sớm cho một giải pháp gãy gọn về những vấn đề này, nhưng sau nhiều năm đàm phán, 2 bên cần phải thực hiện một số tiến bộ.
Trong một bài viết phân tích về chủ đề này ngày 21/9, BBC cho biết, việc chẩn đoán rằng mối quan hệ 2 nước đã đến “điểm tới hạn” có vẻ rất phổ biến trong suy nghĩ các nhà phân tích Trung Quốc. Sức mạnh của Trung Quốc - và có lẽ quan trọng hơn, là sự tự tin với quyền lực đó - đã phát triển tới điểm mà các chính sách của Mỹ-Trung truyền thống không còn phù hợp để kiểm soát các mối quan hệ.
Trong cuộc trả lời phỏng vấn báo Wall Street Journal trước thềm chuyến thăm Mỹ, Chủ tịch Tập Cận Bình cam kết sẽ tiếp tục chung tay với Mỹ trong việc giải quyết các vấn đề và thách thức toàn cầu cũng như trong khu vực, đồng thời sẽ tránh xung đột với Hoa Kỳ bất cứ khi nào có thể. Tuy nhiên, ông cũng muốn một chính sách đối ngoại phản ánh thực tế về sự trỗi dậy của Trung Quốc. Và về một loạt các vấn đề bao gồm các quy định về đầu tư và biến đổi khí hậu, ông sẽ hợp tác với Hoa Kỳ để cả 2 nước cùng có lợi.
Cũng theo BBC, Chủ tịch Tập Cận Bình sẽ rất khôn ngoan nếu cố gắng thuyết phục được Mỹ về các lĩnh vực gây căng thẳng như an ninh mạng và Biển Đông. Và cần phải chứng tỏ được rằng, ông có thể lắng nghe và đáp ứng trước những mối quan ngại của Mỹ. Cho dù không phải lúc nào cũng đạt được thỏa thuận thì chí ít, 2 bên cũng có sự hiểu biết lẫn nhau.

Tố Quyên (Tổng hợp & lược dịch từ BBC, Washington Post & AP)

Chia sẻ bài viết


ĐỒNG HÀNH CÙNG DOANH NGHIỆP