01/09/2014 - 10:31

“Mười chín tháng tám”

TTH - Sự ra đời ca khúc “mười chín tháng tám” của nhạc sĩ xuân oanh không ngoài cái “cách của riêng mình” nhưng vẫn có một sự đặc biệt của hoàn cảnh, góp phần cho sự ra đời độc đáo của ca khúc này.

Cuối thế chiến thứ hai, khi quân đồng minh ào ạt tấn công phát xít Nhật trên các mặt trận xung yếu nhất, sáng sớm 10/8/1945, phát xít Nhật phải gửi công hàm chấp nhận đầu hàng quân Đồng minh. Dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, quân và dân ta chớp thời cơ, nổi dậy khởi nghĩa, giành chính quyền từ tay phát xít Nhật. Đúng 19/8, nhân dân Hà Nội rầm rập xuống đường với cờ đỏ sao vàng rợp trời trên khắp các đường phố Hà Nội, cùng đổ về khu vực Quảng trường Nhà hát lớn Hà Nội để mít tinh và hiệu triệu toàn dân khởi nghĩa, lật đổ chính quyền bù nhìn, giành chính quyền về tay cách mạng Việt Minh.

Từ sáng sớm, hòa cùng với dòng người đổ về Quảng trường, nhạc sĩ Xuân Oanh, mới 22 tuổi và đang tham gia trong một tổ chức tuyên truyền cách mạng của Việt Minh, cảm thấy vô cùng rạo rực trước khí thế cách mạng như sóng trào, đã bật thốt lên lời ca đầy cảm xúc “Toàn dân Việt Nam đứng đều lên góp sức một ngày, thề đem xương máu quyết lòng chiến đấu cho tương lai…”. Nhạc sĩ cứ hồn nhiên hát vang lên lời ca tự nhiên bật ra ấy và lập tức được mọi người hưởng ứng, hát theo. Thấy mọi người hòa đồng hát vang theo mình, nhạc sĩ hát lại cho mọi người hát theo thật rõ từng lời, rồi ứng tác các câu tiếp theo: “Mười chín tháng tám khi quốc dân căm hờn kêu thét, tiến lên cùng hô: Mau diệt tan hết quân thù chung…”.
Cứ thế, mỗi lần ứng tác thêm một câu, nhạc sĩ quay lại hát từ câu đầu, vì vậy nhạc sĩ và cả mọi người đều nhanh chóng thuộc lòng các câu hát. Với nhịp điệu hành khúc hào hùng, khỏe mạnh, ca từ mộc mạc nhưng sống động, đầy thực tiễn trên đường phố lúc đó. Từng lời ca bật ra từ trái tim đang rung cảm tột độ của nhạc sĩ đã cuốn hút mọi người cùng hòa ca: “Mười chín tháng tám, ánh sáng tự do đưa tới. Cờ bay nơi nơi, muôn ánh sao vàng”!
Bài hát chỉ có 10 câu ngắn gọn nhưng rất chỉn chu về khúc thức với hình thức hai đoạn đơn: Đoạn 1 có 4 câu, đoạn 2 là điệp khúc có 6 câu. Bài hát hình thành trên cung sol trưởng đậm chất hào hùng. Chỉ sau hơn một tiếng đồng hồ, bài hát lan rộng như một hiệu ứng dây chuyền, vang lên khắp các con phố Hà Nội. Không ai biết đó là bài hát gì, ai sáng tác, nhưng cứ người này nghe người kia hát và hát theo. Âm hưởng hào hùng của bài hát cứ thấm rất tự nhiên vào lòng người và lan truyền ra mãi.
Trong dịp kỷ niệm 60 năm Cách mạng tháng Tám thành công (1945-2005), cũng là lúc nhạc sĩ Xuân Oanh đã 82 tuổi, khi kể lại hoàn cảnh ra đời của bài hát, ông nhắc đến một chi tiết rất thú vị: khi bài hát vừa hình thành, có người hỏi tên bài hát là gì, ông ngớ người ra là chưa kịp đặt tên cho bài hát. Nhưng rồi với mấy lời ca trong bài cứ nhắc đi nhắc lại câu “Mười chín tháng tám”, và thêm không khí rạo rực của ngày hôm đó (19/8/1945), ông liền nói: tên bài hát là “Mười chín tháng tám”, mọi người thấy sao? Mọi người cười hồ hởi: hay lắm, “Mười chín tháng tám”! Đến chiều hôm đó, nhạc sĩ Xuân Oanh mới viết ra giấy bài hát “Mười chín tháng tám”, gửi cho một người bạn làm nghề xuất bản nhờ in ra và ngay sau đó, bài hát được phát hành rộng rãi, vào tận miền Nam. Sau đó ít ngày, bài hát được Đài Tiếng nói Việt Nam thu âm và phát sóng liên tục cả tuần tiếp đó, vào đúng dịp Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập tại Quảng trường Ba Đình ngày 2/9/1945, nên bài hát càng có ý nghĩa sâu sắc và đọng lại mãi trong lòng mọi người.
Nhạc sĩ Xuân Oanh (1923-2010) không phải là người hoạt động âm nhạc chuyên nghiệp (ông công tác ở ngành ngoại giao), nhưng ông đã được tặng Giải thưởng VHNT Nhà nước năm 2007. Ông viết không nhiều, chỉ chừng 10 ca khúc, nhưng những ca khúc của ông đều được nhiều người yêu thích. Có thể kể đến như các tác phẩm: “Hồ Chí Minh, Người là muôn ánh sao”, “Quê hương anh bộ đội”, “Ca mừng chế độ ta tươi đẹp”, “Cây súng bạn đường”, “Đời vẫn tươi”, “Ngôi sao thế kỷ”, “Gọi thu”, “Bình minh trên đất nước không bao giờ tắt”, hợp xướng “Quê hương hai tiếng ấy”… Nổi bật nhất vẫn là tác phẩm bất hủ “Mười chín tháng Tám” được sáng tác ra một cách độc đáo ngay trên từng bước đi trong cuộc diễu hành lịch sử giành chính quyền cùng quân và dân thủ đô Hà Nội trong ngày 19/8/1945 lịch sử - Ngày Cách mạng Tháng Tám thành công, và kịp vang lên trên làn sóng của Đài Tiếng nói Việt Nam vào Quốc khánh đầu tiên của đất nước, ngày 2/9/1945! Đến nay, sau gần 70 năm, ca khúc “Mười chín tháng tám” hàng năm vẫn vang lên hùng tráng vào dịp kỷ niệm Cách mạng Tháng Tám thành công 19/8 và Quốc khánh 2/9.

Nguyễn Việt

Chia sẻ bài viết


ĐỒNG HÀNH CÙNG DOANH NGHIỆP