Y tế - Sức khỏe Y tế - Sức khỏe

02/07/2011 - 14:47

Say nắng, say nóng - phòng chống và cứu chữa

TTH - Thời tiết chuyển mùa nóng nực làm mọi người đều cảm thấy khó chịu, sức khoẻ giảm sút. Đối với những người phải lao động, tập luyện hay thường xuyên phải đi lại ngoài trời nắng còn đối mặt với nguy cơ say nắng và say nóng. Làm thế nào để phòng tránh nguy cơ do nắng nóng? Báo Thừa Thiên Huế đã phóng vấn Tiến sĩ-Bác sĩ Ngô Đình Châu, Phó Trưởng khoa Nội tổng hợp-Lão khoa, Bệnh viện Trung ương Huế.

Xin TS cho biết thế nào là say nắng và say nóng?

Say nắng và say nóng là tình trạng cơ thể bị phơi nhiễm quá lâu dưới ánh nắng mặt trời hoặc ở trong môi trường có nhiệt độ cao như trong hầm lò, lò nung gạch, lò luyện gang thép, đám cháy… Say nắng là một dạng của say nóng. Say nóng (heatstroke) là bệnh do tăng thân nhiệt, xảy ra khi khả năng điều hòa nhiệt của cơ thể bị mất, nhiệt độ cơ thể vượt quá nhiệt độ bình thường. Thân nhiệt tăng khi sự hấp thu nhiệt với tốc độ nhanh hơn sự tỏa nhiệt từ cơ thể ra môi trường. Say nóng là một phản ứng viêm toàn thể khi thân nhiệt trên 40 độ C, với sự biến đổi tri giác và sự rối loạn thực thể khác. Say nóng thường xảy ra khi nhiệt độ môi trường lên cao trong những đợt nắng nóng, người già dễ bị tổn thương nhất. Hoặc xảy ra khi lao động, luyện tập với cường độ cao, ở môi trường có nhiệt độ cao và ẩm ướt, thường gặp ở người trẻ khỏe.
 
TS có thể cho biết, đối tượng nào thường hay bị say nắng, say nóng?
 
 
Người cao tuổi dễ bị say nắng do họ thường đã mắc nhiều bệnh, mất cơ chế điều hòa nhiệt độ, hoặc đang sử dụng nhiều loại thuốc… Người trẻ phải hoạt động ngoài trời nắng như nông dân lao động nông nghiệp, người làm việc ở gần nguồn nhiệt như: lò gạch, lò vôi, lò luyện thép. Người mắc các bệnh mạn tính như: tim mạch, bệnh phổi mạn tính, hen phế quản, đái tháo đường, phụ nữ có thai, tiêu chảy mất nước, béo phì, uống rượu, các bệnh lý ngoài da như vẩy nến, chàm, bỏng, cường tuyến giáp…, người đang dùng các loại thuốc: kháng cholinergiques, morphine, cocaine, amphétamines, phénothiazine…, nhà ở nóng bức, kém thông khí, thiếu máy điều hòa nhiệt độ…
 
Biểu hiện của say nắng, say nóng ra sao, thưa TS?
 
Say nắng chỉ xảy ra với người hoạt động ngoài trời nắng. Say nóng xảy ra với người hoạt động trong môi trường có nhiệt độ cao. Khi bị say nóng, bệnh nhân có biểu hiện: sốt cao trên 39oC, lúc đầu thở sâu, mạch nhanh sau đó là thở nông và mạch yếu, đồng tử giãn, lú lẫn, mê sảng, co giật, ngất. Say nắng khi hoạt động nặng ngoài trời nắng thường thấy da nóng và khô, dấu hiệu sớm là mệt lả, đau đầu, khó thở, đỏ mặt, nôn mửa và tiêu chảy. Khi say nóng, da bệnh nhân bị lạnh và ẩm ướt (do gắng sức, da thường ẩm), xanh tái, vã mồ hôi; miệng khô, yếu sức, choáng váng, nhức đầu, buồn nôn, hoặc nôn, bị chuột rút (vọp bẻ); mạch nhanh và yếu, có thể kèm loạn nhịp tim, hạ huyết áp, hội chứng suy hô hấp cấp ở người lớn, các biểu hiện của rối loạn thần kinh trung ương như động kinh hoặc hôn mê, các triệu chứng khác như suy gan và thận, rối loạn đông máu…
 
Khi gặp một bệnh nhân say nóng cần chú ý phân biệt với các bệnh khác như: ngộ độc thuốc, hội chứng thần kinh ác tính của các thuốc hướng thần, nhiễm khuẩn huyết, viêm màng não…
 
Thưa TS, cần phải xử lý cấp cứu say nắng, say nóng như thế nào?
 
Sơ cấp cứu: Cần nhanh chóng làm giảm thân nhiệt cho nạn nhân bằng cách đưa ngay vào chỗ thoáng mát, dùng quạt làm mát, đặt nạn nhân nằm ngửa, gác chân lên cao. Cởi bỏ bớt quần áo, cho uống nước lạnh có pha muối, tốt nhất là cho uống dung dịch oresol. Dùng khăn thấm nước đá chườm lạnh khắp người cho nạn nhân, nhất là cổ, nách, háng. Nếu bệnh nhân bị ngừng tim cần nhanh chóng xoa bóp tim ngoài lồng ngực và hà hơi thổi ngạt. Kỹ thuật ép tim ngoài lồng ngực: dùng hai tay chồng lên nhau ép lên lồng ngực ngoài tim, tần số ép khoảng 60 lần/phút. Nếu chỉ có một người cấp cứu thì thổi ngạt 2-3 hơi lại ép tim ngoài lồng ngực 10-15 nhịp. Khi có hai người cấp cứu thì một người thổi ngạt, một người ép tim ngoài lồng ngực, làm liên tục và kiên trì cho đến khi tim đập lại và thở được. Chuyển đến bệnh viện ngay nếu nạn nhân không uống được nước, bị nôn liên tục, sốt tăng liên tục, bất tỉnh, kèm triệu chứng đau ngực, khó thở, đau bụng…
 
Điều trị: Bồi phụ nước và điện giải bằng truyền dịch. Tiếp tục làm lạnh bệnh nhân bằng các phương pháp: cho uống nước mát, đặt những bọc nước đá trên những vùng có mạch máu lớn nông đi qua như cổ, hõm nách, hõm bẹn... Nếu bệnh nhân ổn định có thể nhúng toàn thân hoặc từng phần cơ thể vào nước lạnh thường có hiệu quả tốt. Phải lưu ý rằng: dùng phương pháp nhúng vào nước lạnh không thể thực hiện đối với những bệnh nhân ở trong tình trạng nặng. Ở cơ sở y tế có điều kiện thì sử dụng những kỹ thuật làm lạnh hiện đại như đông miên; súc rửa dạ dày, rửa xoang phúc mạc, hay bàng quang với nước lạnh. Có thể dùng dung dịch lạnh truyền tĩnh mạch, đặt catheter làm lạnh mạch máu… Lưu ý rằng không có một thuốc đặc hiệu nào làm giảm thân nhiệt trong say nóng.
 
Vậy phòng tránh say nắng, say nóng bằng cách nào, thưa TS?
 
Khi lao động ngoài trời phải đội mũ nón rộng vành, tránh không cho ánh nắng mặt trời chiếu vào gáy. Nếu khát phải uống nhiều nước có pha muối, hoặc tốt nhất là uống dung dịch oresol. Không làm việc lâu, quá sức trong môi trường nắng nóng. Đối với trẻ em, người cao tuổi, người bị bệnh lâu ngày, người uống rượu bia không nên phơi nắng, nóng lâu. Mùa nắng nóng nên mặc quần áo rộng, dễ thấm mồ hôi như vải coton… 
 
Xin cám ơn TS
 
Đinh Hoàng Xuân Hồng (thực hiện)
Chia sẻ bài viết


ĐỒNG HÀNH CÙNG DOANH NGHIỆP