13/11/2015 - 10:00

Sỏi thận có thể gây nhiều biến chứng nguy hiểm

TTH - "Sỏi thận là căn bệnh nguy hiểm thường gặp. Nếu không chữa trị kịp thời, bệnh không chỉ gây đau đớn mà còn gây nhiều biến chứng rất nguy hiểm", PGS.TS.Nguyễn Trường An, Khoa Ngoại tổng hợp, Bệnh viện Trường đại học Y Dược Huế cho biết.

Định vị sỏi thận trên máy

Ông có thể cho biết tỉ lệ người mắc bệnh sỏi thận trong dân số là bao nhiêu và bệnh thường gặp ở lứa tuổi nào?

Thống kê ở Mỹ có 10-15% dân số bị mắc sỏi thận. Ở Việt Nam thống kê chưa đầy đủ nhưng sỏi thận chiếm tỉ lệ lớn - khoảng 30% các bệnh lý về đường tiết niệu. Bệnh gặp ở nam nhiều hơn nữ, tỉ lệ khoảng 2-3 người nam/1 người nữ. Một số yếu tố khác như về chủng tộc thì người da trắng bị nhiều hơn; về địa lý, những nơi khí hậu nóng có số lượng người mắc bệnh nhiều hơn; vùng nhiệt đới ví dụ châu Á, Việt Nam có người mắc bệnh sỏi thận nhiều. Độ tuổi mắc bệnh thường từ 20-50 tuổi, ở nữ thì trẻ hơn từ 20-40 tuổi.
Các triệu chứng của bệnh sỏi thận là gì, thưa ông?
Sỏi kết tinh từ các thành phần chất khoáng ở trong nước tiểu và nằm trong đường bài tiết gọi là sỏi tiết niệu. Sỏi tiết niệu thường xuất phát trong thận. Khi viên sỏi lớn lên dần dần, nếu không gây biến chứng gì thì có thể người bệnh không có triệu chứng. Ở một số người, sỏi nằm trong thận; nhưng ở một số người khác, viên sỏi bong ra, rơi xuống những vị trí khác tạo thành sỏi niệu quản (ống dẫn từ thận xuống dưới bàng quang). Có thể sỏi đó rơi xuống dưới bàng quang và thậm chí rơi vào niệu đạo (cơ quan dẫn nước tiểu từ bàng quang ra ngoài cơ thể). Sỏi có thể gặp trên bất cứ vị trí nào trong đường tiết niệu nhưng căn nguyên của nó xuất phát từ thận mà rơi xuống. Trong quá trình rơi xuống này có thể gặp các biến chứng khác nhau.
Triệu chứng của sỏi thận rất đa dạng nhưng phổ biến nhất là đau thắt lưng âm ỉ và thường nặng lên do một số yếu tố, ví dụ như sỏi di chuyển gây nên cơn đau quặn thận. Cơn đau quặn thận này có hai dạng: một dạng điển hình và một dạng không điển hình. Nếu dạng điển hình thì đau xuất phát từ vùng hông tức vùng thắt lưng và lan về phía dưới cơ quan sinh dục, thậm chí lan tới mặt trong của đùi và kèm theo có thể đi tiểu ra máu hoặc không. Những triệu chứng không điển hình là đau có thể lan ra vùng thượng vị và có một số người nhầm với bệnh dạ dày nên chẩn đoán nhầm nếu không khám lâm sàng để xác định.
Phương pháp kiểm tra và chẩn đoán sỏi thận được áp dụng hiện nay là gì?
Có những trường hợp thận lớn nên khi khám lâm sàng, bác sĩ cũng không sờ được vì nó núp dưới bờ sườn rất khó khám bằng lâm sàng, vì thế phải khám cận lâm sàng. Hai biện pháp khám cận lâm sàng chủ yếu là siêu âm và chụp X-quang. Siêu âm có thể thấy hình dạng viên sỏi và đường bài tiết giãn nở ra phía trên viên sỏi, đồng thời có thể đánh giá mức độ ứ nước độ 1, độ 2, độ 3. Còn chụp X-quang có thể thấy được sỏi cản quang. Đa phần sỏi tiết niệu là loại sỏi này, một phần rất nhỏ là sỏi axit uric - loại sỏi thường là không cản quang. Đối với những trường hợp sỏi không cản quang, người ta dùng biện pháp chụp cản quang đường tiết niệu. Hoặc trong những trường hợp chẩn đoán quá khó khăn, người ta dùng một biện pháp nữa, cao cấp hơn là chụp niệu đồ bằng đường tĩnh mạch hoặc chụp cắt lớp vi tính đường tiết niệu.
Cách thức điều trị sỏi thận như thế nào?
Trong cơn đau thì có thể dùng thuốc giảm đau chống viêm cộng với kháng sinh thích hợp và thuốc giãn đường tiết niệu, giãn cơ trơn. Khi người bệnh hết đau rồi thì chẩn đoán căn cứ vào hình thái, vị trí của viên sỏi để quyết định cách điều trị. Thường viên sỏi trên 5mm mới có chỉ định điều trị vì từ 5mm trở xuống về nguyên tắc, có thể đào thải qua đường tự nhiên. Sỏi từ 5mm-2cm trên thận thì phương pháp điều trị có thể chọn lựa là tán sỏi ngoài cơ thể nhưng tán sỏi thành công không còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nữa, ví dụ mật độ cản quang của viên sỏi, độ xù xì,... Nếu tán sỏi 4-5 lần vẫn không thành công thì có thể dùng cách khác. Còn những sỏi kích thước lớn hơn 2cm thì phương pháp phẫu thuật lấy sỏi thận qua da là hiện đại nhất hiện nay; hoặc mổ hở lấy sỏi hoặc nội soi sau phúc mạc lấy sỏi, nội soi ngược dòng.
Với những phương tiện máy móc đầy đủ và hiện đại bây giờ thì việc tán sỏi khá dễ dàng. Trước đây, chỉ có mổ hở còn hiện nay người bệnh có rất nhiều lựa chọn.
Để phòng bệnh sỏi thận cần phải làm gì, thưa ông?
Cách dự phòng rẻ nhất và hữu hiệu nhất là nên uống nhiều nước, ít nhất là 2 lít/ngày. Loại sỏi thận hay gặp nhất là sỏi canxi, nên câu hỏi đặt ra là có nên dùng canxi hay không? Câu trả lời là không cấm tuyệt đối nhưng nên dùng ở mức độ vừa phải. Vì dù nồng độ canxi trong nước tiểu cao nhưng nó cũng ít khi kết sỏi do có một số yếu tố ức chế kết tinh canxi thành sỏi.
Một điểm đáng chú ý nữa là, người ta nghiên cứu thấy những người uống vitamin C liều cao có nguy cơ bị sỏi thận cao gấp nhiều lần so với người khác. Lý do là vì dùng nhiều vitamin C thì thải ra lượng lớn oxalat trong nước tiểu và oxalat canxi kết tinh thành sỏi. Do đó, nên dùng vitamin C theo chỉ dẫn của bác sĩ, không được dùng tuỳ tiền, không nên uống nhiều và dùng liều cao dài ngày. Có nhiều người thấy vitamin C tốt nên cứ mua về cho con uống tháng này qua tháng nọ là không tốt, nguy cơ gây sỏi thận.
Người mắc bệnh sỏi thận nếu không điều trị kịp thời có thể có những biến chứng nguy hiểm, thầm lặng vì viên sỏi sẽ to lên và cản trở đường bài tiết nước tiểu, làm cho chức năng thận hư hại dần. Đầu tiên sẽ là nhiễm trùng, gây thận ứ nước ứ mủ, viêm đài bể thận cấp do sỏi và từ đó, ổ vi trùng phát tán ra cả cơ thể gây nhiễm trùng huyết rất nặng. Biến chứng lâu dài là gây mất chức năng thận, thận xơ hoá dần dần, mà khi thận xơ hoá sẽ dẫn đến biến chứng cao huyết áp. Do vậy, khi có những triệu chứng như trên thì nên đi khám ngay.
Xin cảm ơn ông!

Ngọc Hà (thực hiện)

Chia sẻ bài viết


ĐỒNG HÀNH CÙNG DOANH NGHIỆP