04/12/2014 - 13:53

Thêm giải pháp bảo vệ sông Hương

TTH - Khả năng, trong năm 2015, một nghiên cứu giữa Viện Tài nguyên Môi trường- Đại học Huế hợp tác với trường đại học của Nhật Bản sẽ công bố kết quả ảnh hưởng của việc xây dựng các hồ, đập và chất lượng hạ lưu sông Hương.

Nhiều tác động bất lợi

Khi nói đến sông Hương, PGS.TS Lê Văn Thăng, Viện trưởng Viện Tài nguyên Môi trường- Đại học Huế đặt ra hai vấn đề, đó là chất lượng môi trường nước và hiện trạng dòng sông Hương.

Làm sạch mặt sông thôi chưa đủ, cần thêm những giải pháp mang tính tổng thể, đồng bộ

Nếu nhìn tổng thể các con sông trên toàn quốc, sông Hương chưa đến mức bị ô nhiễm như báo động. Tuy nhiên, mong muốn của người dân cũng như các nhà khoa học, nhà quản lý là muốn giữ gìn bảo vệ chất lượng môi trường cũng như cảnh quan đôi bờ sông Hương như lâu nay vốn có.

Hơn 10 năm nay, Viện Tài nguyên Môi trường làm nhiệm vụ quan trắc môi trường nước trên sông Hương. Qua kết quả từng năm cho thấy, sông Hương có dấu hiệu suy giảm chất lượng. Đây cũng là điều tất yếu bởi do kinh tế phát triển, dân số gia tăng. Một số thông số như COD, NO2, NH+, coliform... đều có dấu hiệu tăng và vượt quá giới hạn cho phép. Trong đó đáng chú ý là khu vực đoạn qua chợ Đông Ba và nhánh sông Đông Ba. Song theo lý giải, không chỉ nguyên nhân do phát triển kinh tế, gia tăng dân số mà xuất phát từ những nguyên nhân khác.

Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt quy trình vận hành liên hồ chứa lưu vực sông Hương và đang được các cấp, ngành địa phương xem xét vận hành đảm bảo khoa học, đúng thực tế, góp phần giảm tác động từ các công trình hồ, đập phía thượng nguồn lên hệ thống sông Hương, nhất là vào mùa mưa lũ.

Theo PGS.TS Lê Văn Thăng, một nguyên nhân tồn tại lâu nay vẫn chưa được giải quyết đó là hiện tượng phú dưỡng với lượng chất photpho cao và thường xuất hiện nhiều nhất vào mùa hè. Viện cũng đã tìm hiểu nguyên nhân phát sinh lượng photpho, trong đó có tìm hiểu trong phạm vi khu vực nhưng chưa thấy có nhà máy, cơ sở sản xuất nào phát thải photpho. Một giả thuyết khác, liệu nguyên nhân sâu xa hơn là những khu vực vùng cao phía thượng nguồn có mỏ photpho hay do phân hủy từ xương các loài động vật...?

Nhiều nhà khoa học có cảm nhận sông Hương đang bị bó dòng, có thể đây là do hiện tượng sa lắng, bồi lấp. Cách đây khoảng hơn 15 năm, trong một đề tài nghiên cứu khoa học vẽ địa hình đáy sông Hương của một vị giáo sư ở Đại học Hà Nội cũng đã cho rằng một số đoạn có dấu hiệu bị bồi lắng. Gần đây, nhiều nhà khoa học cũng đưa ra nhận định, một con sông muốn giữ nguyên trạng thái tự nhiên thì dòng chảy lúc nào cũng phải được cân bằng. Nhưng một khi dòng chảy không cân bằng, tức lúc chảy chậm (vào mùa khô hạn), lúc chảy mạnh (mùa mưa lụt) thì chắc chắn sẽ xuất hiện hiện tượng bồi lắng dòng sông. Việc nạo vét các con sông lớn thực ra Việt Nam không phải không làm được, mà vấn đề là không đủ tiền để làm. Như vừa qua, T.P Huế đã cho nạo vét và chỉnh trang đoạn sông Đông Ba, trả lại một diện mạo mới rất khang trang, thoáng đẹp trên nhánh sông này. Nhưng đối với sông Hương, việc làm này không phải dễ. Và giải pháp tốt nhất là phải bằng tự nhiên kết hợp nghiên cứu phương án điều tiết dòng chảy vào mùa khô hạn (không yếu) và mùa mưa (không mạnh).

Ông Nguyễn Việt Hùng, Chi cục trưởng Chi cục Bảo vệ môi trường đưa ra nhận định, sông Hương bị tác động không nhỏ một phần do thi công và hoàn thiện một số hệ thống đường giao thông. Một số công trình giao thông phía thượng nguồn trong quá trình thi công cũng như sau khi thi công xong vẫn còn một lượng lớn đất đá dọc phía taluy âm, lúc mưa xuống kéo theo đất đỏ, chất hữu cơ đổ xuống sông Hương, gây ảnh hưởng đến chất lượng cũng như hiện trạng lòng sông.

Hiện tượng xói lở bờ sông vẫn diễn ra âm ỉ. Khai thác cát sạn bừa bãi, trái phép trong mấy năm qua cũng là nguyên nhân gây xói lở, tác động đến sông Hương. Gần đây, UBND tỉnh đã quy hoạch các điểm khai thác cát sỏi trên hệ thống sông và có những giải pháp thiết thực trong việc quản lý khai thác cát sạn hợp lý. Do đó, nguyên nhân này sẽ được cải thiện.

Cẩn thận việc xây kè

Lẽ đương nhiên, bất kỳ một con sông nào cũng chịu tác động từ nhiều yếu tố, tự nhiên và cơ học. Sông Hương cũng không ngoại lệ. Theo quan điểm của ông Nguyễn Việt Hùng, nếu nói tác động của các công trình hồ, đập phía thượng nguồn, các công trình kiến trúc dọc 2 bên bờ sông vào dòng chảy gây chuyển dòng, bó dòng không phải không có. Song, tác động có lợi và có hại như thế nào thì vẫn cần một nghiên cứu khoa học để giải đáp rõ vấn đề này. Tuy nhiên, nếu nói do các công trình trên dọc hệ thống sông Hương thì hoàn toàn chưa đúng. Bởi, rõ nét nhất trong 2 năm nay, lượng mưa giảm đến 50%, nên chắc chắn cũng là yếu tố làm ảnh hưởng đến dòng chảy. Như năm nay, thay vì thời điểm tháng 10, 11 xuất hiện mưa, lụt, nhưng hiện lại đang mùa nắng hạn. Điều này ảnh hưởng không nhỏ đến số lượng cũng như chất lượng nước trên sông Hương.

Về các giải pháp bảo vệ sông Hương, NGƯT Đỗ Xuân Cẩm cho rằng, việc xây kè gia cố dọc một số đoạn sông bị sạt lở là cần thiết để bảo vệ an toàn dân sinh, chống mất đất. Song, không cần thiết phải xây những bờ kè liên tục quá dài mà chỉ nên xây ở những đoạn xung yếu với chiều dài đảm bảo cần thiết. Điều này chính các nhà kỹ thuật, nhà thiết kế cũng đã biết nên xây dựng ngang đâu. Thực tế, mục đích của xây kè là hạn chế tác động trực tiếp của dòng chảy tác động thẳng góc với đường bờ, ngăn sạt lở sâu và mở rộng. Tuy nhiên, theo nguyên lý, một khi gia cố ở đoạn này thì sẽ tạo ra dòng phản ứng ngược, gây sạt lở ở những điểm khác lân cận mà chúng ta không thể liệu trước được.

Cùng chung quan điểm, ông Nguyễn Việt Hùng, cho rằng, các công trình kè gia cố chống sạt lở chỉ là giải pháp tình thế. Mặc dù chưa có đánh giá sâu, nhưng một nghi vấn được đặt ra, từ khi xây dựng bờ kè kiên cố để chống sạt lở mạnh ở Hải Dương (Hương Trà) thì xuất hiện một số điểm sạt lở ở các vùng lân cận như Quảng Công (Quảng Điền) với tốc độ lớn hơn. Do đó, các ngành, các cấp cần tiếp tục nghiên cứu để có giải pháp tổng thể trong việc chống xói lở, làm thay đổi dòng chảy của hệ thống sông Hương. Nếu chúng ta cứ mãi xây bờ kè thì đến một lúc đôi bờ sông Hương sẽ bị bê tông hóa, làm mất đi vẻ tự nhiên vốn có.

Chung quy, để bảo vệ dòng sông Hương, cần một giải pháp tổng thể, liên quan đến nhiều ngành, nhiều lĩnh vực. Nói như PGS.TS Lê Văn Thăng, không riêng ngành xây dựng, kiến trúc, môi trường mà cần cả giới văn nghệ sĩ mới vẽ nên phần hồn và bảo tồn nền tảng vốn có của sông Hương. Lâu nay, có một số công trình nghiên cứu về chỉnh trị sông Hương; đánh giá sự biến động của dòng chảy và môi trường nếu loại bỏ một số cống đập trên vùng hạ du khi có các công trình thủy lợi, thủy điện trên dòng chính... Qua đó đã có những đề xuất hay, mang tính khoa học. Nên chăng, những sản phẩm từ các công trình nghiên cứu này cần được thực tiễn hóa, ứng dụng vào thực tế để vừa khai thác, đi kèm bảo tồn tài nguyên vốn quý của dòng sông Hương.

Bài, ảnh: Hoài Thương

Chia sẻ bài viết


ĐỒNG HÀNH CÙNG DOANH NGHIỆP