09/08/2012 - 05:45

Thơ luôn luôn phải trẻ

TTH - Văn Công Hùng là một trong những nhà thơ Việt Nam hiện đại, một phong cách thơ mang đậm dấu ấn của vùng đất miền Trung - Tây Nguyên. Trong quá trình nghiên cứu về thơ của các tác giả thơ hiện đại ở miền Trung- Tây Nguyên, tôi có dịp được gặp ông và trao đổi với ông một số vấn đề về thơ.

Thông thường các nhà thơ có quá trình sáng tác và được độc giả quan tâm, ghi nhận thì cũng có những quan niệm về thơ. Xin anh cho độc giả biết quan niệm của anh về thơ?

Nói thật là những gì tôi suy nghĩ về thơ không hiểu có phải là quan niệm thơ không? Và nó cũng rất khó để tổng hợp trong một vài dòng. Có vẻ như thơ tôi thể hiện cái tôi nghĩ chứ không phải cái tôi thấy, hoặc nếu có cái tôi thấy cũng là cái cớ. Tôi cho rằng thơ phải làm sao để nâng con người lên, cả người viết và người đọc, và vì thế nó phải được rung lên bởi những xúc cảm thẩm mỹ chứ không phải từ lý trí. Thơ tôi rất ít lý trí dù tôi rất hay nghĩ ngợi.

Có người quan niệm thơ hay là phải dồi dào xúc cảm. Cũng có người quan niệm thơ hay là nhờ vào hình thức đẹp (ngôn ngữ, vần điệu…). Anh đứng về quan niệm nào?

Tôi quan niệm trước hết phải là cảm xúc, và từ cảm xúc thì ngôn ngữ hình ảnh đẹp sẽ xuất hiện. Không có cảm xúc tôi không thể viết được, hoặc viết nhưng chữ cứ đơ ra, cứ bẹp dí. Khi có cảm xúc thì chữ cứ tung tăng nhảy múa cho mình chọn.

Trong tập thơ gần đây của anh: Đêm không màu, Nhà xuất bản Hội Nhà văn, 2009 có những câu thơ hay, ví dụ như: “ta ngồi chơi cuộc tình cờ / Nhặt lên một trĩu nặng bờ nhân gian”; Hay: “Hà Nội cho anh biết nhớ / mùa đông cồn cào rắc muối trong anh”… Nhưng cũng có những bài, những tứ khiến người đọc khó cảm nhận. Ví dụ như: Chiếc váy buồn đêm biển Nha Trang, Vô xúc, Đen trắng Sài Gòn. Đây có phải là lối thơ hậu hiện đại?

Khi làm thơ, tôi không có ý thức mình sẽ làm hậu hiện đại hay truyền thống, cũng như không định trước nó là lục bát hay tự do. Mà chỉ khi đặt bút vào trang giấy (ngày xưa) và ngồi trước màn hình để gõ phím (hiện tại) thì nó là cái gì thì tự nó ra. Tất nhiên trước đấy thì mình đã có những sự nghiền ngẫm cái ý cái tứ, nhưng chỉ đến khi ngồi vào bàn thì chữ mới ra. Sau hàng thứ hai thì tôi mới biết nó là truyền thống hay hậu hiện đại, lục bát hay tự do... Ở đây nó liên quan đến lý luận, rằng là nhà thơ thì cứ làm, còn kiểu thơ gì, thuộc trường phái nào... thì do các nhà nghiên cứu sắp xếp.

Anh nghĩ gì về các trào lưu thơ hiện đại đang nở rộ ở Việt Nam bây giờ, anh có thử làm chưa?

Tôi rất mừng vì sự phát triển ấy. Các cụ xưa có câu nói rất hay để chỉ sự đa dạng, ấy là “chín người mười ý”. Câu ấy cũng có thể áp dụng vào thơ. Cuộc sống ngày càng đa dạng, nó sinh ra cũng rất đa dạng các loại người khác nhau về trình độ, phông văn hóa, gu thẩm mỹ, các trạng huống sống khác nhau... và vì thế sự xuất hiện đa dạng các loại thơ cũng như sự khác nhau về cách tiếp cận, cách thưởng thức cũng là đương nhiên. Nó phù hợp với hiện trạng đời sống.

Như đã nói, khi làm thơ tôi không chú ý lắm đến mình sẽ làm như thế nào, mà chú ý đến mình thể hiện gì trong ấy. Thể hiện xong mới biết nó thuộc phong cách nào. Duy nhất một lần tôi làm thơ tân hình thức. Ấy là khi đọc tạp chí Sông Hương dành nguyên một số giới thiệu thơ tân hình thức Việt Nam và thế giới. Thú thật là ban đầu đọc rất... khó chịu. Nhưng kiên nhẫn đọc lại, thấy không phải không có lý, và tôi bảo: Nếu thế này thì có khi mình cũng làm được, và lôi laptop ra gõ ngay, được một bài như thế này, bạn đọc thử nhé:

BUỔI SÁNG MỚI 

buổi sáng tôi gõ anh gõ ban

mai- một ngày mới, những

con chữ đuổi nhau như sóng dạt

bờ, nhặt về một tình

yêu như là trời ban cho ta định mệnh.

 

có đôi quang gánh đặt hờ bên rệ

cỏ khô, cả con đường khô, bàn

chân em bước, những ngón buồn bấm đất. Đất như là chân

trời khát tiếng vọng đò ơi.

 

rồi cũng đi hết một bình

minh, đi hết những chân trời hoan

lạc để

ta giờ này ngồi bấm đốt ngón tay mới hay mình dở

hơi, mình chỉ là con

sâu rau trong nồi canh sinh

viên bõng nước

 

ta nhận ra thực chất của

mình, là một chân không chưa trong

suốt mà vẫn còn những ảo mờ trong ý

nghĩ, vẫn những quay

cuồng khi cuộc

đời cần ta lặng gió

 

ta con bung xung xoay theo vòng cối

xay gió nhưng vẫn ào ào khát

vọng yêu em như ta dồn lực cuối

cùng vào một khoảng trời trong

sáng nhất, ở đó chúng mình là pha lê lấp lánh tranh

cử với các vì sao về lòng tự trọng và thế thái nhân tình

 

bây giờ là buổi cơm trưa nguội

ngắt, ta rạc rời nhai ý nghĩ sao băng...

                                                                  7/6/2012

Nếu có thể nói về thế giới thơ của mình, anh sẽ nói gì ?

Nhà thơ Văn Công Hùng là tác giả của 6 tập thơ (không kể văn xuôi và trường ca): 1. Bến đợi, Hội văn học Nghệ thuật Gia Lai, 1992; 2. Hát rong, Nhà xuất bản Đà Nẵng, 1999; 3. Hoa Tường vi trong mưa, Nhà xuất bản Đà Nẵng, 2003; 4. Gõ chiều vào bàn phím, Nhà xuất bản Hội Nhà văn, 2007; 5. Đêm không màu, Nhà xuất bản Hội Nhà văn, 2009; 6. Lục bát Văn Công Hùng, Nhà xuất bản Hội Nhà văn, 2010.

Nói về mình thì rất khó, chả phải khiêm tốn gì nhưng quả là khó. Có một bạn cũng đang làm luận văn thạc sĩ, khi chịu khó đọc hết gần chục tập thơ của tôi bạn ấy phát hiện ra trong thơ tôi có một không gian truy vấn rất đậm. Tôi rất thú vị với nhận xét này của bạn ấy. Quả là trong thơ tôi, hồi ức, ký ức, sự tự vấn rất nhiều. Sự hoài niệm trong thơ tôi rất rõ, có lẽ thế hệ chúng tôi đã có một quá khứ vừa đói khổ vừa rất đẹp, thêm nữa tôi lại là một đứa trẻ nhút nhát từ bé, cứ thu mình lại để quan sát nên giờ nó mới bung ra trong thơ chăng. Cũng có thể nữa là hoàn cảnh gia đình nó ảnh hưởng. Ba tôi người Huế, mẹ tôi người Ninh Bình, sinh tôi ra tại Thanh Hóa, suốt thời chiến tranh phá hoại ở miền Bắc tôi theo gia đình đi sơ tán khắp nơi, ra trường lại lên ngay Tây Nguyên..., trong tôi nó có tất cả các yếu tố văn hóa của các vùng đất ấy cộng lại, giao thoa và hòa nhập chăng?... Tôi luôn đau đáu day dứt với những ngày đã qua ấy, cũng không cắt nghĩa được rõ ràng đâu bạn ạ.

Cảm ơn nhà thơ Văn Công Hùng. Chúc anh luôn thành công trong cuộc sống và dồi dào trong sáng tạo để đem đến cho đời những giá trị văn chương đích thực và phong phú thêm nền văn học Việt Nam.

Lưu Ly (thực hiện)

 

Chia sẻ bài viết


ĐỒNG HÀNH CÙNG DOANH NGHIỆP