07/10/2015 - 10:22

Uột èo “kết quả tình yêu”

TTH - Tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống (HNCHT) làm giảm chất lượng dân số, làm suy thoái trầm trọng giống nòi. Vấn nạn này vẫn “âm ỉ” trong một số bộ phận người dân bất chấp pháp luật cấm…

Đứa con của cặp vợ chồng hôn nhân cận huyết (huyện A Lưới) thường xuyên đau ốm, bố mẹ phải bỏ công việc ở nhà chăm sóc

Trước khi làm người dẫn đường, cán bộ dân số xã A Roàng, A Đớt (huyện A Lưới) cẩn thận dặn chúng tôi không nên “lộ thân phận” nhà báo, nếu không muốn người ta tránh né. “Gay cấn” hơn, cán bộ dân số ở Nam Đông, từ huyện đến xã đều bảo, họ từng bị một số gia đình chửi bới, xua đuổi vì “tội” đến điều tra hay vận động tuyên truyền.

“Bức tranh” tảo hôn, hôn nhân cận huyết
Trong vai cán bộ dân số điều tra về sức khỏe người dân, chúng tôi thực hiện hành trình tiếp cận, tìm hiểu. Hầu hết những cặp vợ chồng tảo hôn, HNCHT (nhiều đôi tảo hôn đồng thời cũng là HNCHT) sống cùng bố mẹ, vì “yếu ớt” chưa thể ra riêng tự lập. Buổi sáng hôm ấy, trong lúc bố mẹ đi làm rẫy, vợ chồng Nh-N (xã A Đớt, huyện A Lưới) phải ở nhà ôm con vì đứa trẻ 1 tuổi sốt mấy hôm liền chưa khỏi. Nh kể, vợ chồng anh là con cô cậu ruột. Mối quan hệ ruột thịt nên thường xuyên gần gũi thân thiết nhau, từ đó phát sinh tình cảm. Quá trình học chương trình THPT rồi học trung cấp thủy lợi ở tỉnh Quảng Nam, Nh có nghe “chút chút”, nhưng không nghĩ HNCHT là điều gì ghê gớm vì trong địa phương có một số trường hợp các anh chị lấy nhau “mà có sao đâu”. Nh cứ phân bua chính vì “lơ mơ”, theo người “đi trước” nên mới “vấp”. Đến lúc hiểu được con cái sinh ra sẽ có nguy cơ mắc nhiều bệnh hiểm nghèo thì đã lỡ cưới nhau thành vợ thành chồng, có con rồi.
Vợ chồng B-V-K (xã A Roàng, huyện A Lưới) cũng là anh em con cô cậu ruột, nay đã sinh con 7 tháng tuổi. K bắt đầu bằng câu chuyện chị “theo trai”, cứ về đại nhà chồng ở bởi đã lỡ mang bầu. Đến bây giờ K vẫn ấm ức về việc chính quyền không cho đăng ký kết hôn. Chị “kiện cáo”, tại sao hai cán bộ hiện công tác tại UBND xã quan hệ cận huyết mà cũng được lấy nhau hoặc ông nội Th (ở gần nhà cha mẹ K) và bà nội Tr là anh em ruột mà Th và Tr vẫn được chính quyền cho đăng ký. K “tị nạnh”: “Ông nội Th bảo cha mẹ Th nhất định phải giấu chuyện Th, Tr là họ hàng trong ba đời. Có bị phạt tiền cũng phải giấu. Do ai cũng đồng tình giấu giếm nên hai đứa được đăng ký, cưới hỏi”. Cán bộ dân số phải giải thích trường hợp hai cán bộ xã lấy nhau xảy ra cách đây đã lâu, lúc đó pháp luật chưa “về” đến địa phương, còn đối với Th-Tr, xã đã xác minh, họ không có quan hệ huyết thống.
Mẹ chồng, cũng là dì ruột Th (xã A Đớt) tỏ ý lảng tránh, rất kiệm lời về chuyện HNCHT giữa Th và B (con trai bà). Th thì bảo, điều đó là tục lệ cho phép, cha mẹ đồng ý. Hai đứa yêu nhau nên… cưới. Ngoài những lý do “phong tục”, “yêu nhau”, có trường hợp ở xã A Roàng (mà chính quyền xã đã vận động thành công, đám cưới dừng lại trước ngày đã định) còn hé lộ nguyên nhân, nếu anh em họ hàng gần lấy nhau thì của hồi môn “lọt sàng xuống nia” không sợ “mất ra ngoài’… Rất nhiều cặp vợ chồng cận huyết “vô tư” bảo: “bây giờ cán bộ tuyên truyền mới biết chứ lúc yêu nhau mình không biết cái chi hết. Yêu nhau thì cưới thôi”.
Theo Chi cục Dân vận kế hoạch hóa gia đình tỉnh, tình trạng tảo hôn, HNCHT tập trung chủ yếu ở hai huyện Nam Đông, A Lưới. Theo thống kê của 2 huyện nói trên, 5 năm trở lại đây, có 666 cặp vợ chồng tảo hôn và 21 cặp vợ chồng HNCHT.  
“Đau ốm suốt, tính không hết được ngày đau ốm mô”
Đứa trẻ trong lòng N thỉnh thoảng lại khóc từng cơn ngằn ngặt. Đã 1 tuổi nhưng con gái của vợ chồng Nh-N chưa đứng được, thiếu can xi yếu một bên chân, ốm đau mãi. Th cũng than con đã 4 tuổi đi học mẫu giáo nhưng còi cọc, triền miên đau ốm. Vợ chồng Tr-C (con cô cậu ruột ở xã Thượng Nhật, huyện Nam Đông) lấy nhau năm ngoái, mang thai mà liên tục bị sẩy, lo lắng thai nhi bốn tháng tuổi đang nằm trong bụng mẹ không biết có giữ được không. Trong xã có đôi vợ chồng cũng con cô cậu ruột, lấy nhau cách đây bốn năm, con sinh ra vừa lé mắt, vừa bị tim bẩm sinh, quặt quẹo. Cha mẹ chồng (cũng là chú thím ruột) của D (ở xã Thượng Nhật, huyện Nam Đông) chỉ quanh ngôi nhà trống hoác bảo, vợ chồng D-R với hai con đều cùng ở đây. R đang lên rẫy còn D bồng đứa con nhỏ đi chơi đâu đó. “Đứa lớn 6 tuổi đi học rồi, đứa bé mới 1 tuổi rưỡi. Cả hai đứa đều đau ốm suốt, tính không hết được ngày đau ốm mô” cha mẹ chồng D than thở khi chúng tôi hỏi các cháu nội có khỏe?
Tại huyện Nam Đông, điều chúng tôi được người trong cuộc “chia sẻ” chỉ là tình trạng sức khỏe hay ốm đau bệnh tật của thế hệ con cháu (nhưng đó cũng chỉ là bệnh tật đau ốm “nhìn thấy bằng mắt”, làm sao biết được bệnh hiểm nghèo nào tiềm ẩn). Họ không “hé răng” bất cứ điều gì liên quan đến nguyên nhân vì sao chọn vợ chọn chồng là người cùng huyết thống. Với “diện” tảo hôn, trên cả hai huyện Nam Đông, A Lưới, chúng tôi “mục sở thị” những người “mẹ trẻ con” thân hình gầy ốm tong teo “tha” những đứa trẻ cũng tong teo cọc còi. Đặt câu hỏi vì sao còn nhỏ thế, chưa đủ tuổi, chính quyền chưa cho đăng ký mà vẫn lấy chồng, bất cứ trường hợp nào cũng có chung “đáp án”, do yêu nhau lỡ có bầu rồi nên phải cưới.
GS, TS Bùi Đức Phú, Giám đốc Bệnh viện Trung ương Huế: Hôn nhân cận huyết thống làm giảm chất lượng dân số.
Hôn nhân cận huyết thống sẽ cho ra thế hệ con cái có tỷ lệ cao mắc một số bệnh gồm: các bệnh tâm thần phân liệt, một số dị tật tim bẩm sinh; bất sản phổi, xơ nang tuyến, bạch tạng, rối loạn thính giác, các bất thường hệ thần kinh trung ương, dị tật bẩm sinh, khuyết tật về thể chất, chậm phát triển tâm thần, trí tuệ và các bệnh ác tính. Trẻ em sinh ra từ HNCHT có tỷ lệ mắc các bệnh di truyền về máu, điển hình là Hemophilia (rối loạn đông máu di truyền) và Thalassemia (tan máu di truyền), cao gấp nhiều lần so với trong quần thể chung. Kết hôn cận huyết làm tăng tỷ lệ xuất hiện tổ hợp đồng hợp tử đột biến gen lặn gây ra các khiếm khuyết về sinh hóa hoặc dị tật bẩm sinh nặng, từ đó làm gia tăng nguy cơ sẩy thai, thai chết lưu, tử vong chu sinh và tỷ lệ tử vong trẻ em dưới 5 tuổi. HNCHT làm giảm chất lượng dân số, làm suy thoái trầm trọng giống nòi.
Việc kết hôn sớm ở bé gái khi chưa có sự phát triển đầy đủ về thể chất, có nhiều tác hại như gia tăng nguy cơ mắc các bệnh HIV và các bệnh lây truyền qua đường tình dục; tăng tỷ lệ bệnh tật và tử vong khi mang thai.
Khả năng tử vong khi sinh con của các bé gái 10-14 tuổi là cao gấp 5-7 lần; các bé gái từ 15-19 tuổi cao gấp 2 lần so với các bà mẹ trên 20 tuổi. Tảo hôn không chỉ ảnh hưởng nhiều đến các bé gái mà còn ảnh hưởng đến các thế hệ tiếp theo. Theo kết quả một số nghiên cứu cho thấy, trẻ sinh ra bởi các cặp tảo hôn có tỷ lệ nhẹ cân (dưới 2500g), còi cọc, phát triển chậm và dị tật bẩm sinh cao hơn so với những đứa trẻ khác.
Bà Hoàng Thị Tâm, Phó Giám đốc Sở Y tế: Đưa các quy định vào hương ước, quy ước.
Để giảm thiểu đến mức thấp nhất tình trạng tảo hôn, HNCHT, hoạt động tuyên truyền vận động cần được đẩy mạnh để cung cấp thông tin, tạo sự hiểu biết, nâng cao nhận thức về Luật Hôn nhân & Gia đình, chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em, hậu quả tảo hôn…, nhằm chuyển đổi hành vi theo hướng có lợi cho những nhóm đối tượng cha mẹ, các cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ, những người vị thành niên, thanh niên; nhất là là cho già làng, trưởng bản, những người có uy tín trong cộng đồng. Mặt khác, cần tăng cường sự cam kết của các cấp uỷ Đảng, chính quyền, các tổ chức chính trị, xã hội ở xã/phường trong việc tạo môi trường thuận lợi thực hiện các chính sách về dân số - kế hoạch hóa gia đình; Luật Hôn nhân & Gia đình; quy định về đăng ký kết hôn và khai sinh. Các quy định của Luật Hôn nhân & Gia đình và nội dung chăm sóc sức khỏe sinh sản... cần được đưa vào hương ước, quy ước bản, làng, tiêu chuẩn gia đình văn hoá nhằm gắn trách nhiệm của cá nhân, gia đình trong việc thực hiện những quy định của Nhà nước. Thông qua việc tổ chức các hội nghị, hội thảo, nói chuyện chuyên đề, sinh hoạt nhóm để cung cấp thông tin, kiến thức về việc thực hiện Luật Hôn nhân & Gia đình, những nguy cơ, hậu quả của tảo hôn và kết hôn cận huyết thống để nâng cao nhận thức và kỹ năng sống cho người vị thành niên, thanh niên. Tạo cơ hội giao lưu, kết bạn giữa các dòng tộc ở vùng có nhiều người dân tộc thiểu số sinh sống.
Quỳnh Anh (ghi)
 

Bài, ảnh: Quỳnh Anh

Chia sẻ bài viết


ĐỒNG HÀNH CÙNG DOANH NGHIỆP