ClockChủ Nhật, 26/11/2023 05:14

Gian nan bảo tồn văn hóa thời Nguyễn

TTH - Di sản văn hóa do triều Nguyễn để lại ở Huế nói riêng và Việt Nam nói chung vô cùng đồ sộ, là những giá trị lịch sử, văn hóa, cảnh quan, nghệ thuật, khoa học, kinh tế… Những năm qua việc bảo tồn, phát huy những giá trị văn hóa ấy được đánh giá cao nhưng vẫn còn một số bất cập, khó khăn lẫn hạn chế.

Kỷ niệm 100 năm Musée Khải Định-Bảo tàng Cổ vật Cung đình HuếKhai thác, phát huy giá trị di tích Cố đô HuếChuyển giao ấn vàng 'Hoàng đế chi bảo' từ Pháp về Việt Nam

Hoàng cung Huế 

Rất nhiều công trình được trùng tu

Công cuộc bảo tồn di sản văn hóa Huế trong gần 50 năm qua, đặc biệt là từ năm 1993 đến nay đã lôi kéo, huy động sự tham gia của đông đảo các giai tầng trong xã hội, của các cấp chính quyền từ trung ương đến địa phương, của đông đảo các tổ chức quốc tế thuộc chính phủ và phi chính phủ. Và trên thực tế đã đạt được những thành tựu to lớn mà nổi bật nhất là việc đưa di sản Cố đô Huế từ tình trạng “cứu nguy khẩn cấp” sang thời kỳ “ổn định và phát triển bền vững”.

Sau chiến tranh, phải đối mặt rất nhiều khó khăn cũng như những cách nhìn nhận vấn đề còn khác nhau, chưa thống nhất nên cách đối xử với các di sản Cố đô Huế vẫn chưa phù hợp. Việc sử dụng các di tích tùy tiện dẫn đến nhiều mất mát, biến dạng… Đến năm 1981, sau chuyến thăm Huế, Tổng giám đốc UNESCO Amadou Mahtar M’Bow đã phát đi lời kêu gọi “cứu vãn Huế” nhằm phát động trên phạm vi quốc tế một cuộc vận động bảo tồn và khôi phục các giá trị của Di sản văn hóa Huế.

TS. Phan Thanh Hải, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao cho hay, từ thời điểm lời kêu gọi ấy được phát đi, việc bảo quản, trùng tu, tôn tạo các di tích Huế bắt đầu được vận hành đúng với quỹ đạo của nó. Đến thời điểm này có khoảng 175 công trình di tích lớn, nhỏ được đầu tư, trùng tu, bảo tồn. Có thể kể đến những công trình tiêu biểu như Ngọ Môn, điện Thái Hòa, Hiển Lâm Các, cụm di tích Thế Miếu, cung Diên Thọ, Duyệt Thị Đường, cung An Định… “Điều này đã đem lại những hiệu quả tích cực về mặt kinh tế và xã hội, góp phần quan trọng trong việc chỉnh trang diện mạo đô thị và khu dân cư, thu hút du khách, tăng nguồn thu du lịch và dịch vụ…”, ông Hải nhận định.

Đồng quan điểm, PGS.TS. Nguyễn Văn Mạnh (Trường đại học Khoa học, Đại học Huế) cho rằng, việc trùng tu, tôn tạo, bảo tồn di sản một cách bài bản từ chủ trương chính sách, nghiên cứu đến quá trình triển khai đều tuân thủ các nguyên tắc khoa học. Do vậy, kể từ ngày Quần thể di tích Cố đô Huế được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới từ năm 1993 cho đến nay, công cuộc trùng tu, bảo tồn hệ thống di sản được triển khai hiệu quả.

Và còn những thách thức

Thế nhưng, theo một số ý kiến của các chuyên gia, những năm gần đây cùng với nền kinh tế thị trường, quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa, di sản văn hóa Huế đang đứng trước những thách thức bảo tồn và phát huy. Ngoài những di tích được UNESCO công nhận, có không ít di tích khác bị xuống cấp, lãng quên… Điều này là do thiếu quy hoạch, thiếu tầm chiến lược, phương thức bảo tồn, nguồn kinh phí.

Nói thêm về hạn chế, TS. Trần Đức Anh Sơn, Trường đại học Đông Á (nguyên Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Cung đình Huế) - nhận định, chưa có một chính sách toàn diện, hài hòa đối với nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa thời Nguyễn ở Huế, thiếu đội ngũ chuyên gia bảo tồn di tích thật sự, nhiều công trình trùng tu, tôn tạo sai với di tích gốc… Nguyên nhân được ông Sơn chỉ ra, do mâu thuẫn nội tại trong việc giải quyết mối quan hệ bảo tồn và phát triển, chủ các di sản văn hóa thời Nguyễn và những người tham gia công tác bảo tồn chưa am tường dẫn đến hành xử không đúng mực với di sản văn hóa, quá trình nghiên cứu các di sản văn hóa trước khi trùng tu, bảo tồn hay khai thác chưa thấu đáo dẫn đến chưa đưa được phương án tối ưu… Bên cạnh đó, khó khăn về tài chính, nhân lực và khí hậu thời tiết của vùng Huế cũng là trở lực.

Để giảm thiểu tình trạng đó, vị chuyên gia này cho rằng nên ban hành và thực hiện chính sách đồng bộ trong việc bảo tồn di sản văn hóa của tất cả thời kỳ ở Huế chứ không nên tập trung ưu tiên bảo tồn các di sản văn hóa thời Nguyễn. Cần xây dựng bộ quy tắc về công tác bảo tồn, trùng tu các di tích lịch sử - văn hóa theo đúng chuẩn mực quốc gia và quốc tế; sử dụng đội ngũ công nhân am hiểu về lịch sử, văn hóa, nghệ thuật thời Nguyễn trong công tác trùng tu, tôn tạo các di tích thời Nguyễn ở Huế…

TS. Sơn cho rằng, để góp phần bảo tồn và phát huy giá trị của di sản văn hóa thời Nguyễn ở Huế, ngoài những nỗ lực của các cơ quan quản lý, cơ quan chuyên môn và của chính quyền các cấp ở Huế, cần phải lan tỏa hoạt động này ra cộng đồng, bằng cách thúc đẩy nghiên cứu và giáo dục về di sản văn hóa thời Nguyễn đến cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Ngoài ra, quảng bá di sản văn hóa thời Nguyễn một cách bài bản và sâu rộng đến du khách thăm Huế, giúp họ hiểu và trân trọng giá trị của nó.

Bài, ảnh: Nhật Minh
ĐÁNH GIÁ
Hãy trở thành người đầu tiên đánh giá cho bài viết này!
  Ý kiến bình luận

BẠN CÓ THỂ QUAN TÂM

Tuổi trẻ với sứ mệnh bảo tồn động vật hoang dã

Ngày 7/4, Dự án Quản lý rừng bền vững và Bảo tồn đa dạng sinh học (VFBC) phối hợp với Trường đại học Nông Lâm (Đại học Huế) tổ chức buổi tọa đàm: Sinh viên với hành động vì động vật hoang dã.

Tuổi trẻ với sứ mệnh bảo tồn động vật hoang dã
Tìm hướng bảo tồn di sản nghệ thuật bài chòi

Sau 5 năm triển khai, Đề án Bảo vệ và phát huy giá trị di sản nghệ thuật bài chòi trên địa bàn tỉnh dù đạt nhiều thành quả nhưng vẫn đối mặt rất nhiều khó khăn. Trong đó phải kể đến môi trường diễn xướng cho loại hình di sản này vẫn chưa nhiều và có nhiều thay đổi theo chiều hướng hiện đại, chương trình quảng bá chưa rộng rãi nên chưa thu hút người tham gia…

Tìm hướng bảo tồn di sản nghệ thuật bài chòi
Bảo tồn và phát triển nghề, làng nghề truyền thống

Là địa phương có khá nhiều nghề, nghề truyền thống (NTT) và làng nghề truyền thống (LNTT) nên để khôi phục, bảo tồn và phát triển, TP. Huế đã và đang triển khai nhiều giải pháp, chính sách hỗ trợ góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và bảo vệ môi trường sinh thái, thúc đẩy chuyển dịch nhanh cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng dịch vụ - công nghiệp - nông nghiệp.

Bảo tồn và phát triển nghề, làng nghề truyền thống
Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa thời Nguyễn

Hội Khoa học Lịch sử tỉnh Thừa Thiên Huế vừa cho ra mắt cuốn sách: Giá trị văn hóa thời Nguyễn, gồm 23 bài viết với 380 trang. Các bài viết đã nhìn nhận một cách toàn diện, khách quan, mang tính chất tổng kết nghiên cứu di sản Cố đô Huế, góp phần làm rõ giá trị văn hóa truyền thống và bản sắc văn hóa Huế.

Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa thời Nguyễn
Chuyên gia Đức lan tỏa áo dài Việt

Thấm thoát đã 20 năm kể từ khi Andrea Teufel, chuyên gia bảo tồn, trùng tu người Đức đặt những bước chân đầu tiên đến Huế, để rồi bà đã chọn mảnh đất này làm quê hương thứ hai. Chính sự nỗ lực của Andrea Teufel cùng các cộng sự đã góp phần hồi sinh di sản Huế hôm nay.

Chuyên gia Đức lan tỏa áo dài Việt
Return to top